Nargileyi Kim Buldu? Nerede Ortaya Çıktı?
TARİH VE KELİMELER
Nargilenin tek bir mucidi var mı?
“Nargileyi kim buldu?” sorusuna kesinleşmiş tek bir isimle cevap vermek doğru değildir. Nargilenin ortaya çıkışı hakkında farklı anlatılar bulunur. Hindistan, bu anlatılarda önemli bir yere sahiptir; ancak ilk örneğin tam olarak nerede, hangi tarihte ve kim tarafından yapıldığı kesin biçimde belirlenmiş değildir.
Nargile ilk nerede ortaya çıktı?
Tarihî değerlendirmeler, su hazneli tütün içme araçlarının Hindistan ve Orta Doğu'daki geçmişine işaret eder. Müze açıklamalarında bu araçların 16. yüzyıldaki kullanımına ilişkin tarihî kayıtlardan söz edilirken, gelişimlerinin başlangıcının belirsiz olduğu da belirtilir.
Bu nedenle “Hindistan'da tarihî örnekleri bulunuyor” demekle “belirli bir kişi, belirli bir günde icat etti” demek aynı şey değildir. Bir bölgede kullanımın belgelenmesi, ilk icadın bütün ayrıntılarını tek başına açıklamaz.
Hakim Abul Fath Gilani anlatısı nedir?
Yaygın anlatılardan biri, nargilenin gelişimini Babür hükümdarı Ekber'in dönemiyle ve hekim Hakim Abul Fath Gilani ile ilişkilendirir. Bu anlatıda, dumanın sudan geçirilmesine dayanan bir düzenekten söz edilir.
Ancak bu hikâyeyi tartışmasız bir icat kaydı gibi sunmak yerine, nargilenin kökenine ilişkin aktarılan anlatılardan biri olarak değerlendirmek gerekir. Ayrıca dumanın sudan geçirilmesinin onu zararsız yaptığı düşüncesi doğru değildir.
Müze eserleri hangi bilgileri doğruluyor?
Günümüze ulaşan nesneler, nargilenin farklı dönemlerde hangi malzemelerle ve nasıl biçimlerde üretildiğini gösterir. Örneğin Hindistan'ın Dekken bölgesine ait 17. yüzyıl sonu metal haznelerde, koyu yüzey üzerine metal kakma süslemeler görülebilir.
Cam ve porselen hazneler ise farklı üretim geleneklerini ortaya koyar. Çin'de üretilip muhtemelen Hindistan'a ihracat için hazırlanmış 18. yüzyıl başı bir porselen hazne, bu nesnelerin kültürler arası dolaşımına örnektir. Eserin üretildiği ülke ile aracın ilk ortaya çıktığı yer bu yüzden birbirine karıştırılmamalıdır.
Nargile kelimesi nereden geliyor?
Türkçedeki “nargile” kelimesi Farsça “nargil” ile ilişkilidir. Bu kelimenin Hindistan cevizi anlamı, adın kökenini açıklar. Ancak kelimenin izlediği dil yolu, tek başına mucidin kim olduğunu veya kesin icat tarihini göstermez.
Sık sorulanlar
- Nargileyi Osmanlılar mı icat etti?
- İcadı yalnızca Osmanlılara bağlamak doğru değildir. Hindistan ve Orta Doğu'daki tarihî kayıtlar daha geniş bir geçmişe işaret eder.
- İlk nargilenin bulunduğu yıl biliniyor mu?
- Herkesin üzerinde uzlaştığı kesin bir yıl yoktur. Bilinen bir eserin tarihi, ilk nargilenin icat tarihi olarak kabul edilmemelidir.